Хаім Саламонавіч Суцін - гэта мастак, які нарадзіўся ў Беларусі і стаў адным з яскравых і незвычайных прадстаўнікоў Парыжскай школы жывапісу.
А нарадзіўся 13 студзеня 1893 года ў мястэчку Смілавічы Мінскай губерні ў сям'і небагатага габрэйскага краўца. Хаім з малых гадоў выяўляў цікавасць да жывапісу і малюнку. А таму, шо сям'я была даволі рэлігійнай, не ўхваляліся інтарэсы юнага мастака. Бо кажуць ў Пісанні «Не ствары сабе куміра», ды ўсякую жыўнасць не малюй, не кажучы ўжо пра людзей. А планы Хаіма быць мастаком бацькам не падабаліся, вось яшчэ, блюзьнерыць будзе.
Хаім натуральна ўсяго гэтага не вытрымлівае і збягае з дому ў Менск. Там ён наведвае мастацкую школу знакамітага партрэтыста Якава Кругера.
Хаім натуральна ўсяго гэтага не вытрымлівае і збягае з дому ў Менск. Там ён наведвае мастацкую школу знакамітага партрэтыста Якава Кругера.
У школе ён знаходзіць сабе сябра - Міхаіла Кікоіна, які таксама ў будучыні будзе знакамітым мастаком Парыжскай школы. З ім Хаім і стартуе ў 1909 у Вільню каб атрымаць лепшую адукацыю. Там яны запісваюцца ў Школу прыгожых мастацтваў.
Але і Вільня не задаволіў юнакоў і цяпер яны марылі аб Парыжы. Як успамінаў пазней сам Кікоін:
«Мы ... з запалам спрачаліся аб мастацтве, аб жыцці і, асабліва, аб нашым будучыні... Багатае ўяўленне Суціна зносіла яго далей за іншых, і хутка Парыж стаў займаць усе яго думкі».
Але і Вільня не задаволіў юнакоў і цяпер яны марылі аб Парыжы. Як успамінаў пазней сам Кікоін:
«Мы ... з запалам спрачаліся аб мастацтве, аб жыцці і, асабліва, аб нашым будучыні... Багатае ўяўленне Суціна зносіла яго далей за іншых, і хутка Парыж стаў займаць усе яго думкі».
Дзесьці ў 1913 іх мара спаўняецца - Суцін з Кікоінам трапляюць у Францыю, у Парыж. Там яны селяцца ў "Вуллі", знакамітым доме-камуне, створаным мецэнатам Альфрэдам Бушу для пачаткоўцаў мастакоў.
"Вулей" - былы вінны павільён, набыты пасля Сусветнай гандлёвай выставы якая прайшла ў Парыжы ў 1900 годзе. Ён складаўся з 140 атэлье-студый, месячная арэнда там каштавала як два прыёму ежы за малы кошт. Ды і цябе ніхто цябе не выселіць, нават калі ты ператворышся ў даўжніка.Сярод яго насельнікаў былі Лежэ, Мадыльяні, Шагал, Цадкін, Архіпенка і іншыя
Па прыездзе Суцін запісваецца ў студыі Кормона пры Акадэміі прыгожых мастацтваў.
У студыі: Кормон - справа ў мальберта; лявей – Тулуз-Латрэк (у капелюшы). 1885.
Але даволі хутка Хаім прамяняе сумныя акадэмічныя заняткі на сапраўдных настаўнікаў, якія размясціліся ў Луўры: гэта і майстры эпохі Адраджэння, і скульптары старажытнага свету.
Суцін у вуллі жыў даволі бедна і часам галадаў. Як успамінаў паэт Марк Талов які жыў там:
Хаім прыносіў прадукты, і, пакутуючы ад голаду, спачатку маляваў іх і толькі потым еў. Ён станавіўся ашалелым, сліны цяклі ў яго пры думцы аб «каралеўскім абедзе».
Пастаяннае недаяданне справакавала язву страўніка, а твар Суціна, па ўспамінах сучаснікаў, выказваў пастаянную боль. Ён вылучаўся сваёй няскладнасцю і напружанасцю, якія знікалі, толькі калі ён падыходзіў да палатна.
У гэты ж перыяд Хаім заводзіць знаёмства з мастакамі Маркам Шагалам, Фернанам Лежэ і скульптарамі Восіпам Цадкіным, Анры Ларанам, Жакам Ліпшыцам. Але самым галоўным чалавекам у яго жыцці ў той момант стане Амедэа Мадыльяні, з якім яго злучыць моцная, але непрацяглая дружба бо абарвалася жыццё апошняга.
Суцін у вуллі жыў даволі бедна і часам галадаў. Як успамінаў паэт Марк Талов які жыў там:
Хаім прыносіў прадукты, і, пакутуючы ад голаду, спачатку маляваў іх і толькі потым еў. Ён станавіўся ашалелым, сліны цяклі ў яго пры думцы аб «каралеўскім абедзе».
Пастаяннае недаяданне справакавала язву страўніка, а твар Суціна, па ўспамінах сучаснікаў, выказваў пастаянную боль. Ён вылучаўся сваёй няскладнасцю і напружанасцю, якія знікалі, толькі калі ён падыходзіў да палатна.
У гэты ж перыяд Хаім заводзіць знаёмства з мастакамі Маркам Шагалам, Фернанам Лежэ і скульптарамі Восіпам Цадкіным, Анры Ларанам, Жакам Ліпшыцам. Але самым галоўным чалавекам у яго жыцці ў той момант стане Амедэа Мадыльяні, з якім яго злучыць моцная, але непрацяглая дружба бо абарвалася жыццё апошняга.
Амедэа Мадыльяні. Чалавек, чыя папулярнасць і вядомасць прыйшла пасля смерці.
Аб'ядноўвала іх барацьба з антысемітызмам, крытычнасць да сябе і імкненне да незалежнасці. Мадыльяні увёў Суціна ў круг мастакоў Пабла Пікаса і Дыега Рыверы, паэтаў Жана Както, Гіёма Апалінэра і Макса Жакоба. У гады Вялікай вайны яны не трапілі на фронт і бавілі час у любімым кафэ Парыжскай багемы «Ратондзе».
Мадыльяні дапамагаў Суціну грашыма і патрэбнымі знаёмствамі, прыводзіў натуршчыц і зрабіў некалькі яго партрэтаў. Самы вядомы партрэт размясціўся на дзвярах калекцыянера і мецэната Леапольда Збароўскага
Аб'ядноўвала іх барацьба з антысемітызмам, крытычнасць да сябе і імкненне да незалежнасці. Мадыльяні увёў Суціна ў круг мастакоў Пабла Пікаса і Дыега Рыверы, паэтаў Жана Както, Гіёма Апалінэра і Макса Жакоба. У гады Вялікай вайны яны не трапілі на фронт і бавілі час у любімым кафэ Парыжскай багемы «Ратондзе».
Мадыльяні дапамагаў Суціну грашыма і патрэбнымі знаёмствамі, прыводзіў натуршчыц і зрабіў некалькі яго партрэтаў. Самы вядомы партрэт размясціўся на дзвярах калекцыянера і мецэната Леапольда Збароўскага
Ранніх прац Суціна захавалася даволі мала, ён іх знішчаў, лічачы не вельмі прафесійнымі. Схільнасць да знішчэння работ у яго захавалася і ў далейшым жыцці. Як успамінала мэцэнатка Мадлен Кастэн:
У той вечар, лежачы ў ложку, мы пачулі, як Суцін адкрыў дзверы свайго пакоя, прайшоў міма нашай дзверы і падняўся па лесвіцы на гарышча. Мой муж выскачыў, і я рушыла ўслед за ім. "Суцін, стой! У яго бутэлькі бензіну! Суцін, гэта шэдэўр! Гэта злачынства!"
Ён не заганяў сваю творчасць у рамкі якога-небудзь кірунку. Мастак пісаў карціны ў асаблівым, аднаму яму ўласцівым стылі, напаўняючы іх уласным бачаннем свету. Адным з галоўных матываў яго творчасці стала адчуванне жыцця як пастаяннай душэўнай болі.
У той вечар, лежачы ў ложку, мы пачулі, як Суцін адкрыў дзверы свайго пакоя, прайшоў міма нашай дзверы і падняўся па лесвіцы на гарышча. Мой муж выскачыў, і я рушыла ўслед за ім. "Суцін, стой! У яго бутэлькі бензіну! Суцін, гэта шэдэўр! Гэта злачынства!"
Ён не заганяў сваю творчасць у рамкі якога-небудзь кірунку. Мастак пісаў карціны ў асаблівым, аднаму яму ўласцівым стылі, напаўняючы іх уласным бачаннем свету. Адным з галоўных матываў яго творчасці стала адчуванне жыцця як пастаяннай душэўнай болі.
Пасля вайны Суцін пераязджае на поўдзень Францыі ў Серы, дзе некалькі гадоў працуе ў шалёным тэмпе, малюючы як партрэты, так і мясцовыя пейзажы.
У 1922 ён прыязджае ў Парыж і прывозіць каля 200 работ. Амерыканскі калекцыянер Альберт Кумс Барнс купляе ў мастака каля пяцідзесяці твораў. У наступным годзе гандляр творамі мастацтва Леапольд Збароўскі прадае шмат палотнаў Суціна. І вось Парыжу спадабаўся Хаім Суцін - усе хочуць яго карціны, ён робіцца знакамітым, прыходзяць грошы.
У 1922 ён прыязджае ў Парыж і прывозіць каля 200 работ. Амерыканскі калекцыянер Альберт Кумс Барнс купляе ў мастака каля пяцідзесяці твораў. У наступным годзе гандляр творамі мастацтва Леапольд Збароўскі прадае шмат палотнаў Суціна. І вось Парыжу спадабаўся Хаім Суцін - усе хочуць яго карціны, ён робіцца знакамітым, прыходзяць грошы.
У 1924-1925 пасля сямі гадоў, праведзеных на поўдні Францыі, ён канчаткова вяртаецца ў Парыж і піша сваю вядомую серыю «мясных» карцін. Дадзеная серыя з'явілася з — за любові да Рэмбрандту, а дакладней да адной канкрэтнай працы - «Туша быка». Толькі з-за любові да Рэмбранта ён двойчы пакідаў межы Францыі - ездзіў глядзець карціны ў Амстэрдам і Лондан.
А вось ўжо працы Суціна. Распавядаюць, што Марк Шагал убачыўшы выцеклую за дзверы пакоя кроў з тушы, выбег з крыкам: "Хтосьці забіў Суціна!».
У 1927 годзе ў парыжскай галерэі «Bing» адбылася першая персанальная выстава Хаіма Суціна.
У адзін момант жыццё зводзіць яго з гісторыкам мастацтваў Элі Форам, які напіша першую манаграфію, прысвечаную яго творчасці. Сам Фор казаў пра Суціна:
"З часоў Веласкеса не было вока больш пачуццёвага".
Вядома, што мастак зрабіў прапанову дачке гісторыка, але яна адмовіла.
У 30-х Суцін быў менш прадуктыўным, а яшчэ прыйшлося ўспомніць пра сваё габрэйскія паходжанне, бо з-за патоку габрэйскіх бежанцаў з Германіі ў Парыжы даволі моцна ўзрос антысемітызм.
У адзін момант жыццё зводзіць яго з гісторыкам мастацтваў Элі Форам, які напіша першую манаграфію, прысвечаную яго творчасці. Сам Фор казаў пра Суціна:
"З часоў Веласкеса не было вока больш пачуццёвага".
Вядома, што мастак зрабіў прапанову дачке гісторыка, але яна адмовіла.
У 30-х Суцін быў менш прадуктыўным, а яшчэ прыйшлося ўспомніць пра сваё габрэйскія паходжанне, бо з-за патоку габрэйскіх бежанцаў з Германіі ў Парыжы даволі моцна ўзрос антысемітызм.
У 1937 годзе Хаім Суцін пазнаёміўся з немкай Гердай Грот, якая хавалася ў Парыжы ад нацысцкага рэжыму. Герда распавядала, што ў асабістым зносінах Суцін быў вельмі скрытным, недаверлівым і падазроным. У маі 1940-га года Герду Грот дэпартавалі ў лагер для інтэрнаваных.
У пачатку Другой сусветнай вайны Суцін спрабаваў запісацца ў войска добраахвотнікам, атрымлівае адмову з-за язвы. Спрабуе атрымаць права на ўезд ЗША, зноў серыя няўдач і ён хаваецца ў Шампіньі. Жыве па падробленых дакументах, часта мяняе месца жыхарства.
Востры прыступ язвы вымусіў Хаіма тэрмінова вярнуцца ў Парыж, дзе ён памірае ў 9 жніўня 1943 года. За яго труной ішла невялікая працэсія, якую ўзначальваў Пабла Піка
У пачатку Другой сусветнай вайны Суцін спрабаваў запісацца ў войска добраахвотнікам, атрымлівае адмову з-за язвы. Спрабуе атрымаць права на ўезд ЗША, зноў серыя няўдач і ён хаваецца ў Шампіньі. Жыве па падробленых дакументах, часта мяняе месца жыхарства.
Востры прыступ язвы вымусіў Хаіма тэрмінова вярнуцца ў Парыж, дзе ён памірае ў 9 жніўня 1943 года. За яго труной ішла невялікая працэсія, якую ўзначальваў Пабла Піка
Да 2012 года ў Беларусі не было ніводнай карціны Суціна. Аднак сітуацыю пачаў выпраўляць Белгазпрамбанк у ліку Віктара Бабарыкі, які выкупляў на аўкцыёнах карціны мастакоў.
Карціна "Вялікія лугі ў Шартры" (1934 год) была набыта 8 лютага 2012 года на аўкцыёне Крысціс.
-65%5B1%5D.jpg)
"Заснулая чытачка, Мадлен Кастэн" (каля 1937). Набыта ў 2018 на аўкцыёне "Macdougall's" у Лондане
У 2013 годзе Белгазпрамбанк набыў на аўкцыёне Сотбіс карціну Суціна «Ева» (кошт 1.805.000 даляраў), прызнаную «самай дарагой карцінай у Беларусі».
З 2012 года калекцыю «Белгазпрамбанка» з 150 карцін розных мастакоў, якія былі вернутыя на радзіму, можна ўбачыць у рамках праекта Арт-Беларусь.
2020 унёс свае карэктывы. За арыштам Бабарыка рушыла ўслед расследаванне "справы Белгазпрамбанка" і карціны былі канфіскаваныя з галерэі. Па версіі дзяржавы іх планавалі вывезці з краіны па заніжаным кошце. А сам праект Арт-Беларусь выставіў замест карцін пустыя рамкі з QR-кодамі, у якіх утрымліваюцца біяграфіі аўтараў і гісторыі карцін.
З 2012 года калекцыю «Белгазпрамбанка» з 150 карцін розных мастакоў, якія былі вернутыя на радзіму, можна ўбачыць у рамках праекта Арт-Беларусь.
2020 унёс свае карэктывы. За арыштам Бабарыка рушыла ўслед расследаванне "справы Белгазпрамбанка" і карціны былі канфіскаваныя з галерэі. Па версіі дзяржавы іх планавалі вывезці з краіны па заніжаным кошце. А сам праект Арт-Беларусь выставіў замест карцін пустыя рамкі з QR-кодамі, у якіх утрымліваюцца біяграфіі аўтараў і гісторыі карцін.
Гэта выклікала рэакцыю ў грамадстве і з'явіліся шматлікія выканання Евы, адно з якіх, ІМХО, найбольш вядомае і стала сімвалам ў 2020.
Гісторыя з карціннай галерэяй мае такі пазітыўны фінал: праз год у галерэю «Арт-Беларусь» вярнулася «Ева» — карціна, якую канфіскавалі па справе «Белгазпрамбанка». Ды і многія іншыя шэдэўры.
Тэг маё, бо гэта мая навуковая праца.